Een gedicht kiezen bij een overlijden

Begin bij de persoon, niet bij het gedicht

Zoek niet eerst naar “mooie teksten”. Schrijf eerst drie woorden op die deze persoon typeren — bijvoorbeeld zee, geduld, lachen — en zoek daarna pas iets dat die woorden raakt. Een gedicht over de zee voor iemand die nooit van water hield, voelt meteen verkeerd, hoe mooi het ook is.

Vier soorten gedichten, en wanneer ze werken

• Troostend — spreekt de nabestaanden aan. Werkt goed op de kaart zelf.
• Beschrijvend — gaat over wie de overledene was. Werkt goed bij het openen van de dienst.
• Ritueel of religieus — vertrouwde woorden, vertrouwde volgorde. Werkt goed bij het graf of de oven.
• Licht of grappig — bij iemand die het zwaar niet zou hebben gepikt. Werkt goed aan het einde, voor de koffie.

Korte regels om zelf mee te beginnen

De volgende regels zijn vrij te gebruiken en aan te passen; ze zijn voor deze gids geschreven.

• Je bent niet weg — je bent alleen niet meer te bellen.
• Wat jij hebt geplant, bloeit door zonder jou. Zo doe jij dat.
• Wij dragen je nu, zoals jij ons droeg.
• Er is geen laatste keer geweest. Er waren alleen keren, en toen niet meer.
• Slaap maar. Wij houden de deur op een kier.

Zelf schrijven, in vijf stappen

• Schrijf tien zinnen die met “Jij was de enige die…” beginnen.
• Streep alles weg wat over iedereen zou kunnen gaan.
• Houd drie zinnen over en zet ze onder elkaar. Dat is al bijna een gedicht.
• Rijm alleen als het vanzelf komt. Gedwongen rijm klinkt als een verjaardagskaart.
• Lees het hardop aan iemand anders voor. Waar je stem hapert, staat de goede regel.

Auteursrecht: wat mag je gebruiken

Gedichten zijn beschermd werk. In Nederland vervalt auteursrecht zeventig jaar na het overlijden van de dichter; daarna is een gedicht publiek domein. Voor recenter werk geldt: op een rouwkaart en tijdens een uitvaart wordt het overnemen van een gedicht in de praktijk zelden bezwaarlijk gevonden, maar vermeld altijd de naam van de dichter, en vraag toestemming bij de uitgever als je het breed publiceert of afdrukt in oplage. Bij twijfel: gebruik een paar regels, niet het hele gedicht, en noem de bron.

Waar het gedicht daarna blijft

Kaarten raken kwijt. Wat er is voorgelezen, de opname van die stem, het gedicht dat een kleinkind schreef — dat kun je samen op één besloten plek bewaren, waar de familie er later bij kan.

• Tekst voor een rouwkaart
• Condoleance schrijven